Ouder worden

Datum: dinsdag 06 augustus 2013

Wat kunnen mensen van het zelfde ras, milieu of geloof desondanks toch ongelooflijk van elkaar verschillen! Het intrigeert mij dat op deze brede aardkloot waarop zoveel verschillende culturen hun plekje hebben gevonden,  binnen kleine concentraties lotgenoten toch nog zo veel verschillen in opvatting bestaan. Ons land lijkt zich in dit verschijnsel gespecialiseerd te hebben.
Gisteren kwam ik een goede relatie tegen van vroeger. Het betrof een sympathieke middenstander die enkele jaren terug het geluk had gesmaakt zijn zakelijke carrière  succesvol af te kunnen ronden. Hij zat nu dus zonder zaak en zonder werk, niettemin oogde hij ontspannen; het was duidelijk dat hij de laatste tijd geen zon tekort gekomen was. Hij biechtte me eerlijk op dat hij niets meer deed. Samen met zijn vrouw liet hij zonder enig plan het leven over zich heenkomen, niets kon hem meer verleiden om nog enige vorm van activiteit te ontwikkelen. Hij fietste en sportte wat en plukte op die manier letterlijk de dag.

Onder ongeveer dezelfde omstandigheden ontmoette ik onlangs mijn vroegere huisarts, een man die reeds in de kracht van zijn leven zijn tas en stethoscoop had verwisseld voor zijn golfgerei. Het lijkt een trend: veel leeftijdgenoten knippen op de dag van hun pensioen alle banden met hun arbeidzame leven door en gaan in korte broek vakantie vierend verder.

Ik kan dat niet.

Hoe zeer ik ook begrijp dat oude generaties op enig moment plaats zullen moeten maken voor de nieuwe en ik eveneens besef dat fysieke omstandigheden een mens ooit aan de zijlijn zullen zetten, voor mij gloren nog geen visioenen van een Zwitserlevengevoel. Los van de vraag of ik me wel een soort leven zoals op de Bahama's zou kunnen veroorloven breekt me bij het idee alleen al het angstzweet uit.
Het is begrijpelijk dat zowel mannen als vrouwen bij het ouder worden af willen van het juk van de dagelijkse tredmolen. Ze willen zich onttrekken aan de dagelijkse sleur waarin ze tijdens hun beroepsleven meegenomen werden en wensen gas terug te nemen. Ieder mens krijgt bij het ouder worden wat moeite met het tempo en de druk die een competitieve samenleving ons oplegt. Gelukkig staat ons sociale systeem dat afbouwen toe en zorgt er meestal wel voor dat het harnas van de dagelijkse arbeid zonder al te grote financiële offers kan worden afgelegd. Maar het ontgaat mij waarom dat zou moeten betekenen dat jouw in een lang leven opgebouwd vermogen tot arbeidzaamheid plotseling de kast in moet. Wat is er niet heerlijker dan juist in deze fase van je leven nog eens wat dingen op te pakken waarvoor je eerder nooit tijd had? Zoiets lukt het beste als je je wensen verpakt in duidelijke taak- en doelstellingen. Om die te volbrengen zijn structuur en discipline als instrumenten noodzakelijk. Oudere mensen die aldus voor zichzelf  of met anderen plannetjes smeden zijn -ondanks een zeker inspanning- gelukkiger dan zij die zich vegeterend van het ene naar het andere seizoen slepen. Bijbehorende kunst is dan wel dat je die plannetjes zodanig in de tijd ordent dat dit geen volle agenda's met zich meebrengt. Het blote feit dat een mens nog vooruit wil kijken hoeft niet automatisch te betekenen dat dit volgens de harde wetten van de arbeidsjungle moet gebeuren.

Het deed me deugd vandaag een soortgelijke wijsheid uit de pen te zien vloeien van schrijfster Maartje Wortel, die tijdelijk één van de Trouw columnisten vervangt. Zij vertelt dat ze, terwijl ze op een terrasje zat te peinzen of ze iets nu wél of niet zou gaan doen, een oudere man (een tafeltje verder) hoort zeggen dat hij tegenwoordig geen afspraken meer maakt. Nu hij daardoor de tijd heeft 'ontstaat de gelegenheid om allerlei dingen ongedwongen op zich af te laten komen en zich daardoor veel gelukkiger te voelen'.
Voor de oppervlakkige lezer lijkt deze tekst een contradictio in terminis. Een verhaal dat begint met een sneer in de richting van hen die zonder een plan het leven aan zich voorbij laten gaan met aan het eind een pluim voor kerels die hun agenda vaarwel zeggen. De nuance zit hem in het feit dat het ontwikkelen van ambitie en creativiteit bij ouderen niet zit in het slaafs blijven volgen van de burgerlijke mores maar in het vermogen om open te blijven staan voor nieuwe dingen in je leven. Een jonge meid als Maartje Wortel heeft dit begrepen. Ik hoop dat veel van mijn leeftijdgenoten haar nog een tijdje willen volgen.