Suurmond

Datum: donderdag 06 augustus 2009

'Trouw' van dinsdag 4 augustus trakteert in De Verdieping ons op een superieure colomn van Jean-Jacques Suurmond. ‘Taal' zo beweert hij, ‘bestaat bij de gratie van een werkelijkheid die er niet is. Ieder mens haalt bij het horen van woorden de herinnering naar boven die hij in zijn geheugen heeft opgeslagen. Zo zal ieder bij het horen van het woord ‘olifant' een ander plaatje op zijn netvlies krijgen, al naar gelang ooit de beelden van zo'n dier bij hem zijn opgeslagen. Het feit dat ‘taal bestaat bij een werkelijkheid die er niet is' verklaart volgens hem het verschijnsel dat ‘je (als predikant) over iets preekt, maar dat de mensen iets anders horen dan dat je zegt'. Suurmond zit er niet mee, integendeel hij ervaart het als als een goede zaak dat zijn woorden niet als rationele waarden overkomen. ‘Elk mens ziet zijn of haar eigen olifant evenals ook elk mens zijn eigen God ziet. Met kleine-, grote- of zonder oren'.
Op meeslepende wijze haalt Suurmond vervolgens het verschijnsel 'ironie' erbij, die 'taal licht houdt en tevens ontregelt'. ‘Ironie'zo stelt hij ‘opent het zicht op een manier van geloven die taal, inclusief bidden en theologiseren overstijgt'. In zijn tekst trekt hij zijn redenatie door naar een aantal onderdelen van het geloof en refereert daarna met een knipoog aan het pinksterwonder dat 'ontstaat als de preek bij de hoorders verschillende dingen oproept'.
Suurmonds column is zo bevrijdend omdat deze op snaakse wijze afrekent met een gigantisch misverstand binnen de gevestigde kerken. Het misverstand dat alle mensen hetzelfde zouden moeten geloven. Ik erger me vaak aan oraties vanaf de kansel die mij precies willen voorschrijven hoe ik dit of dat zou moeten geloven. Het heeft tot mijn  zestigste geduurd eer ik in gedachten mijn keel durfde te schrapen om de dienaar des woords  toe te roepen dat ik dat zelf wel  zal uitmaken. Als twee mensen binnen een huwelijk al volkomen verschillend in het geloof staan, hoe zal het dan niet voor een kerk vol mensen zijn? Suurmonds verfrissende kijk op taal, die hij minder rationeel ervaart als lezen, verwijst naar een diepere laag en doet denken aan Huub Oosterhuis die dit 'de tweede taal' noemt.  Het betreft een dimensie waarin veel gebeurt maar op een ander niveau. Een niveau dat haaks staat op de wetenschappelijke wijze waarop  kennis overgedragen wordt. Suurmond stelt daarom dan ook terecht dat je een goede preek meestal niet kunt navertellen.
Enfin, u moet het zelf  maar eens nalezen zolang de link naar de website van Trouw nog intact wordt gehouden. Ik besef dat ook ik het risico loop dat ik hier een ander verhaal neerleg dan dat Suurmond zijn bedoeling eigenlijk was. Ik ben gefascineerd door deze man die ingewikkelde theologische kost binnen de grenzen van zo'n korte column op een ontspannen manier kan doen leven. Ik hoop dat u er ook wat aan heeft.