Koopzegels ?

Datum: maandag 26 maart 2007

Als je een leven lang je huishouden en je hypotheek hebt bekostigd vanuit een bestaan in de levensmiddelenbranche, kijk je natuurlijk altijd anders tegen een supermarkt aan dan iemand die uit het onderwijs komt of bij de overheid heeft gewerkt. Telkens als ik daarom voor onze dagelijkse boodschappen zo'n winkel binnenstap ontkom ik er niet aan - al is het maar even- dat te doen met de bril op van een ondernemer.
Voor onze levensmiddelenkeuze zijn wij, wonend op de Händellaan in Den Haag, aangewezen op het aanbod in winkelcentrum De Savornin Lohmanplein, een beknopt winkelcentrum gebouwd in de vroege jaren zeventig. Twintig jaar later is het sterk verbeterd, onder andere door het grotendeels te overkappen waardoor met name in de wintermaanden zeer comfortabel kan worden gewinkeld in een overdekte promenade. De twee levensmiddelenaanbieders zijn C 1000 en Albert Heijn, de eerste is een eigen filiaal van Schuitema en wordt dus niet door een zelfstandig ondernemer geëxploiteerd, het filiaal van AH schijnt één van de grote en zelfs beste filialen van dit concern te zijn. Ik kan daar weinig van merken.

Vooropgesteld moet worden dat het voor iemand die altijd onder eigen vlag zijn winkel heeft mogen runnen, so wie so moeilijk is om zonder gêne bij zijn voormalige concurrentie te winkelen. Voor C 1000 geldt dat argument minder, er zijn ook nog veel C 1000's die door een zelfstandig ondernemer worden geleid, maar ik voel me altijd nog enigszins geremd als ik mijn brood en mijn flesje wijn loop te kopen bij het bedrijf dat het dertig jaar lang op mìjn klantjes gemunt had. Inmiddels is het hen ook aardig gelukt de hegemonie te vestigen. Eigenlijk zijn alleen Plus en Coop nog over van de organisaties die door zelfstandigen bestuurd worden. Plus komt in Den Haag überhaupt niet voor, ons bedrijf in Ursulaland, tien jaar geleden overgedaan aan ondernemer Van Dijk en inmiddels onder Coop-vlag, is buiten een enkele C1000, één van de weinig overgebleven Haagse supermarkten die onder een zelfstandig ondernemer draait. Behalve dat hiermee een stuk waardevolle cultuur dreigt te verdwijnen ontstaat het risico dat straks het overgrote deel van de levensmiddelenomzet slechts door een handjevol aanbieders wordt omgezet en dat lijkt me slecht voor een gezonde concurrentie. Bedrijven als Aldi en Liddl vervullen daarom een functie, al is het alleen maar om molochs zoals AH en Jumbo scherp te houden.

Terug naar de winkels in ons eigen centrum. Ik word altijd een beetje triest in die vreselijk lauwe winkels. Bij AH is het altijd rotzooi en het is er donker. Alle goederen worden er in de vakken geflikkerd door in blauwe jasjes gehesen pubers die geen enkele affiniteit met het vak hebben. Permanent dienstberichten over de intercom benadrukken dat er nooit iemand op zijn plaats zit, dat klopt: voor de meest simpele vragen moet je hemel en aarde bewegen om een antwoord. Alles loopt wel volgens de van boven af gegeven instructies maar in de tien jaar dat ik er nu kom heb ik nog steeds geen flauw idee wie de mensen zijn die ik ergens op zou kunnen aanspreken. Dwalend door zo'n anonieme verzameling van vreterij vraag ik me vaak af wat ik hier eigenlijk doe en verlang ik terug naar ons eigen bedrijf waarvan iedere winkelplank werd gekoesterd als een klein kindje. Telkens na een bijvulavond (twee maal in de week !) liepen we door de winkel, streelden de displays en knuffelden de potjes jam als ze allemaal weer mooi in het gelid stonden. Onze prijskaarten waren kunstwerkjes, in de ruiten kon je jezelf spiegelen. Sentimentele nostalgie ? Misschien. Je kunt ook zeggen dat we van ons werk hielden en daardoor niet alleen als levensmiddelenaanbieder maar ook als sociaal dier functioneerden in de omgeving.
Telkens als ik tegenwoordige bij zo'n kauwgumkauwende plaspop mijn boodschappen af sta te rekenen, denk ik terug aan de manier waarop dat in ons eigen bedrijf vroeger toeging. We pakten niet alleen de boodschappen voor onze cliënten in maar we zetten die nog voor haar in de auto ook. Nadat we haar voeten gekust en vervolgens uitgezwaaid hadden, mochten we het tevreden gevoel koesteren dat we de transactie met onze klant tot in de finesses en zorgvuldig hadden afgehandeld. Kassières bij AH kunnen nauwelijks praten, laat staan een servicegerichte gedachte bedenken. Koopzegels ?